چیدمان میناب؛ تلاشی برای ماندگار کردن روایت یک فاجعه در ذهن جهان
مدیر مرکز معماری حوزه هنری، چیدمان «پروانههای سرخ» را تلاشی برای زنده نگه داشتن روایت فاجعه مدرسه میناب در حافظه جمعی دانست و گفت: این اثر هنری با هدف ثبت تصویری ماندگار از این جنایت در ذهن مخاطبان ایرانی و بینالمللی طراحی و اجرا شد.
چیدمانی برای فراموش نشدن یک فاجعه
مصطفی مومنیراد، مدیر مرکز معماری حوزه هنری، درباره روند شکلگیری این پروژه اظهار کرد: از همان روزهای نخست پس از حمله به مدرسه میناب و در شرایطی که فضای کشور همچنان تحت تأثیر جنگ قرار داشت، مرکز معماری حوزه هنری طراحی یک کنش هنری برای چهلم شهدای این حادثه را در دستور کار قرار داد.
وی افزود: پیشبینی ما این بود که همزمان با چهلم شهدا، توجه رسانهها بار دیگر به میناب جلب شود؛ از همین رو تلاش کردیم با بهرهگیری از زبان هنر، روایتی ماندگار از این فاجعه خلق کنیم تا تصویر مدرسه و آنچه بر کودکان این سرزمین گذشته، از حافظه رسانهای و تاریخی پاک نشود.
از دفترهای سوخته تا پروانههای سرخ
مومنیراد درباره ایده اصلی این چیدمان گفت: در روزهای ابتدایی پس از حادثه، تصاویر دفترها و کتابهای سوخته و پراکنده دانشآموزان بیش از هر چیز ذهن ما را درگیر کرد. احساس کردیم این برگهها تنها کاغذ نیستند؛ بلکه نشانه آرزوها، رؤیاها و آینده ناتمام کودکانی هستند که قربانی این جنایت شدند.
به گفته وی، همین روایت به ایده خلق «پروانههای سرخ» انجامید؛ برگههایی که گویی از دل دفترهای نیمهتمام برخاستهاند و در آسمان مدرسه به پرواز درآمدهاند تا روایتگر آرزوهای ناتمام دانشآموزان باشند.
وی ادامه داد: تلاش کردیم اثر، زبانی جهانی داشته باشد؛ زبانی که بدون نیاز به ترجمه، مخاطب را با تضاد میان خشونت و معصومیت کودکان روبهرو کند و بتواند در رسانههای بینالمللی نیز خوانشپذیر باشد.
مدرسه؛ سند زنده یک جنایت
مدیر مرکز معماری حوزه هنری با اشاره به انتخاب محل اجرای اثر گفت: در آغاز، دو گزینه گلزار شهدای میناب و ساختمان مدرسه بررسی شد، اما در نهایت تصمیم گرفتیم چیدمان در همان فضای مدرسه اجرا شود؛ زیرا کالبد آسیبدیده مدرسه، خود سندی عینی از این فاجعه بود و میتوانست روایت اثر را کاملتر کند.
وی افزود: بخشی از چالشهای پروژه به شرایط جنگی، محدودیتهای امنیتی و دشواری دسترسی به محل اجرا بازمیگشت، اما با وجود همه این موانع، تیم اجرایی موفق شد اثر را در زمان مقرر برای مراسم چهلم آماده کند.
دو هزار قطعه برای روایت یک خاطره
مومنیراد درباره جزئیات اجرای پروژه توضیح داد: بیش از دو هزار قطعه سرخرنگ پیش از انتقال به میناب در تهران فرمدهی و آمادهسازی شد و سپس روی ۷۲ رشته نامرئی در ارتفاع حدود ۹ متری مدرسه نصب شد.
به گفته وی، این چیدمان طی دو روز و با همکاری گروهی از هنرمندان مرکز معماری حوزه هنری اجرا شد؛ اثری که با حرکت باد، حس تعلیق و پرواز را در فضای ویرانشده مدرسه زنده میکرد.
وقتی مخاطب، روایت را کامل میکند
مدیر مرکز معماری حوزه هنری مهمترین بازخورد این پروژه را واکنش خانوادههای شهدا دانست و گفت: برخی از خانوادهها در مواجهه با چیدمان، قطعات سرخ معلق در آسمان را نه صرفاً برگههای دفتر، بلکه پارههای وجود فرزندان خود تعبیر کردند؛ برداشتی که نشان میداد اثر توانسته فراتر از یک چیدمان هنری، به بخشی از حافظه عاطفی این حادثه تبدیل شود.
وی افزود: همین مواجهه برای ما ارزشمندترین بازخورد بود؛ زیرا نشان داد هنر میتواند روایتهایی را بیان کند که گاه واژهها از بیان آن ناتوان هستند.
هر قاب، ادامه یک روایت
مومنیراد با اشاره به بازتاب رسانهای این اثر اظهار کرد: طراحی چیدمان به گونهای انجام شد که هر تصویر و هر فیلمی که از این پس از مدرسه میناب ثبت شود، این روایت هنری را نیز با خود حمل کند.
وی ادامه داد: اگرچه شرایط امنیتی امکان حضور گسترده مردم و تعامل کامل مخاطبان با اثر را محدود کرد، اما انتشار تصاویر چیدمان در رسانهها و ثبت آن در قاب دوربین خبرنگاران، بخشی از هدف اولیه پروژه را محقق ساخت.
معماری یادمانی؛ حافظهای برای آینده
مدیر مرکز معماری حوزه هنری در ادامه با تأکید بر اهمیت معماری یادمانی گفت: بسیاری از ملتها، حافظه تاریخی خود را از طریق بناها و فضاهای یادمانی حفظ میکنند و اگر این نشانههای کالبدی از میان برود، بخشی از حافظه جمعی نیز به مرور کمرنگ خواهد شد.
وی با اشاره به برنامههای مرکز معماری برای مستندسازی بناهای آسیبدیده در جنگ اخیر افزود: ثبت سهبعدی و مستندسازی دقیق این فضاها، نخستین گام برای حفاظت از میراث معاصر کشور است؛ میراثی که باید پیش از هرگونه بازسازی، روایت خود را برای نسلهای آینده حفظ کند.
مومنیراد همچنین از پیگیری طرحهایی برای تبدیل مدرسه میناب به یک موزه و یادمان فرهنگی خبر داد و تأکید کرد: یادمانها تنها بناهایی برای یادآوری گذشته نیستند؛ بلکه ابزارهایی برای روایت حقیقت، حفظ حافظه جمعی و جلوگیری از فراموشی فجایعی هستند که نباید از تاریخ یک ملت حذف شوند.
او در پایان خاطرنشان کرد: «پروانههای سرخ» تنها یک چیدمان هنری نیست؛ تلاشی است برای آنکه روایت کودکان شهید میناب، همچنان زنده بماند و در ذهن مخاطبان امروز و فردای جهان به پرواز خود ادامه دهد.
دیدگاهتان را بنویسید
